Oylik token hisob-kitobingiz. Bu - siz ushbu kompaniyalarga to'layotgan eng arzon narsa. Eng qimmat qismini esa har bir promt bilan tekinga topshiryapsiz.
Keling, o'zim unchalik ishonmaydigan bir odamdan boshlaylik. Aleks Karp (Alex Karp) - butun faoliyati odamlarni kuzatishdan iborat bo'lgan Palantir kompaniyasi rahbari. Shu yilning 1-iyul kuni CNBC telekanalida u sun'iy intellekt (AI) sanoati haqida gapirib, asablari dosh bermadi va bu sohani, muloyim qilib aytganda, «aqldan ozgan» deb atadi. Odatda Palantir kimnidir shubhali ishlarda ayblasa, to'xtab, «shaxsan o'zim shu voqeada salbiy qahramon emasmanmi?» deb so'rash kerak. Lekin baribir. U aytgan gaplarning yarmi haqiqat edi.
U bu kasallikni «tokenmaxxing» deb atadi. Masalan, kichikroq baliq ovlash qayig'i sotib olish uchun do'konga kirdingiz. Sotuvchi esa sizga tinmay yirik yaxtani tiqishtiryapti. Qayiq sotib olishda bu o'yinni hamma darrov tushunadi. Lekin tokenlarga kelganda nega tushunmaymiz? Hozir kompaniyalar o'z xodimlarini iloji boricha ko'proq token yoqishgani uchun rag'batlantirmoqda. Xodimlar o'zini juda banddek his qiladi. Lekin natija deyarli yo'q. Karpning fikricha, korxonalar chalg'iydi, tokenlar bilan vaqt yo'qotadi, hech qanday qiymat ololmaydi. Provayder esa ularning intellektual mulkini (IP) qo'lga kiritadi. Palantir hatto to'qqiz banddan iborat «AI suvereniteti» manifestini ham e'lon qildi. Ikkinchi band: ma'lumotlarni saqlab qolish - sizning xazinangiz. Uchinchi band: «tokenmaxxing» sizning qadriyatlaringizni o'g'irlaydi, barqaror dasturiy ta'minot o'rniga bir marta ishlatiladigan skriptlar va soxta rivojlanish hissiga qaram qilib qo'yadi.
Token xarajati - bu haqiqiy narx emas. Haqiqiy narx bitta inglizcha so'zda yashiringan: alpha. Ya'ni, sizning himoyalangan ustunligingiz, tijorat sirlaringiz va biznesingizni g'olib qiladigan o'sha o'ziga xos uslub. Siz yuborayotgan har bir promt - muammoingiz, ma'lumotlaringiz va strategiyangizning kichik tavsifidir. Siz bularni topshirish uchun yana o'zingiz pul to'layapsiz.
Menda bir savol qoldi. Agar ushbu AI haqiqatdan ham shunchalik qimmatli bo'lsa va daromadingizni uch barobar oshirib bera olsa, nega uni sizga tokenlab sotishmoqda? Aqlli provayder bunday degan bo'lardi: «Men daromadingizni uch barobar oshiraman va buning 30 foizini o'zimga olaman». Ya'ni, oylik to'lov emas, ulush so'ragan bo'lardi. Nega Anthropic hali ham oddiy foydalanuvchilar uchun tariflar saqlab turibdi? Agar va'dalar 100 foiz rost bo'lganida, ular do'kon ochib o'tirmasdan, har bir biznesning foydasidan ulush olishardi. Yo'q, ular token sotishmoqda. Va millionlab foydalanuvchilarning har bir promti hamda javobi ustida o'tirishibdi. Bu esa haqiqiy qiymat qayerdaligini ko'rsatadi. Ma'lumotda.
Endi masalaning yoqimsiz qismi. Men bularning barchasini manbasi bilan aytaman, chunki hech biri hali to'liq isbotlanmagan.
Cursor loyihasi. Business Insider yozishicha, dastlabki davrda Cursor loyihasi Anthropic daromadining 40-50 foizini tashkil qilgan. Anthropic esa Cursor'ga Claude Code shunchaki «ilmiy tadqiqot loyihasi» ekanini aytgan. Keyin esa o'zlari yiliga 2,5 milliard dollar atrofida daromad keltiradigan Claude Code mahsulotini chiqarishdi. Qoyilmaqom «tadqiqot loyihasi».
Figma. The Information nashri ma'lumotiga ko'ra, Anthropic o'zining o'sha vaqtdagi hamkori Figma kompaniyasini Claude Design mahsulotini chiqarish orqali kutilmaganda g'ofil qoldirgan. Figma asoschisi Dilan Fild (Dylan Field) Anthropic'ning halol ish tutmaganini aytdi. Anthropic mahsulot bo'yicha bosh direktori Mayk Kriger (Mike Krieger) esa ushbu mahsulot taqdimotidan uch kun oldingacha Figma direktorlar kengashida o'tirgan. Agar siz kengash a'zosi bo'lsangiz, o'sha kompaniyaning manfaatini himoya qilishingiz kerak emasmi? Ushbu xronologiyani qaytadan o'qing.
Keling, masalaga kengroq qaraymiz. Anthropic pirat kitoblardan Claude'ni o'qitishda foydalangani uchun mualliflar bilan 1,5 milliard dollarlik kelishuvga rozi bo'ldi (NPR ma'lumoti; sudya birinchi safar ushbu kelishuvni rad etgan edi). Grafikadagi ikkita nuqta chiziqni hosil qiladi. Uchinchisi esa buni shunchaki tasodif deyishni to'xtatishga majbur qiladi.
Vaziyatga xolis baho berish tarafdoriman. Ushbu tahlil uchun asos bo'lgan manba - dasturchi ThePrimeagen'ning «Dunyodagi eng yovuz kompaniya» nomli munosabat videosidir. Ma'lumotlar real, ammo yakuniy xulosalar hozircha taxmin xolos. Videoda ham buni yakuniy isbot emasligi qayta-qayta aytiladi. Shaxsan o'zim ham har kuni Claude'dan foydalanaman. Karp ham xolis guvoh emas - u o'zining muqobil mahsulotini sotadi. Shuning uchun buni suddagi hukm deb qabul qilmang.
Buni manfaatlar va rag'batlar (incentives) tili deb tushuning. Kimningdir yovuzligini isbotlash shart emas. Shunchaki kelishuv shakliga qarang. Provayder sizning hamkoringiz emas. U - qarshi tomondagi o'yinchi (counterparty). Va uning qo'lida butun sohaning oynasi bor: har bir promt, har bir javob va har bir qayta so'ralgan promt unga boradi. Ushbu odamlarning barchasi avliyo bo'lgan taqdirda ham, ehtiyot bo'lish uchun mana shu sababning o'zi yetarli.
O'zim ko'p takrorlaydigan qoida bor: sun'iy intellekt singan biznesni tuzatmaydi, balki undagi muammolarni yanada tezlashtiradi. Bu yerda ham aynan shu holat. AI ishonch muammosini o'ylab topgani yo'q. U shunchaki eski muammoni tezlashtirdi. Sirlaringizni kimga topshirayotganingizga doim ehtiyot bo'lishingiz kerak edi. Bu yangi vosita esa ma'lumotlarni topshirish jarayonini xuddi samaradorlik (productivity) kabi ko'rsatib qo'ydi, xolos.
Xo'sh, bizga nima foyda? Amaliy xulosalar quyidagicha:
- Har bir promtni uydan chiqib ketayotgan ma'lumot deb hisoblang. Chunki aslida ham shunday.
- Haqiqiy «alpha»ingizni chatdan uzoqroq tuting. Ish jarayoni (workflow), mijozlar ro'yxati, narxlarni belgilash mantig'i va sizni g'olib qiladigan o'sha yagona sir chatga kirmasligi kerak.
- «Tokenmaxxing»dan ko'ra samaradorlikni tanlang. Ko'p token ishlatish - rivojlanish degani emas. Ko'pincha bu shunchaki bir marta ishlatiladigan skriptlar va soxta harakat hissidir.
- Foydalanish shartlarini o'qing. Ayniqsa, raqobatchi mahsulot yaratishni taqiqlovchi bandga e'tibor bering. Siz ularning yerida ijarada turibsiz.
- Ma'lumotlaringizga, imkon bo'lsa o'z modelingizga egalik qiling. Ma'lumotlarni saqlab qolish - sizning xazinangiz. Hatto buni aytayotgan odam kuzatuv kompaniyasi rahbari bo'lsa ham.
Ularga ishonsa bo'ladimi? Men siz uchun javob bermayman. Ushbu hukmni o'zingizga qoldiraman. Lekin oylik chekni haqiqiy narx bilan adashtirib yubormang. Chek - stolda turgan eng arzon narsadir.
Xulosa o'zingizga havola.
Xurshid Maroziqov